Aylık arşivler: Aralık 2015

Incognito: Beynin Gizli Hayatı

2011 yılında Amerika’da kısa sürede kendisinden ”Yılın En İyi Kitabı” olarak bahsettiren Incognito adlı bir kitap yayınlandı. Nörobilimci David Eagleman’ın beynin gizli hayatını anlattığı Incognito’da sinirbilim ile ilgili enteresan detaylar keşfedebilirsiniz. Bunların ne olduğunu duymaya hazır mısınız?

424701

Incognito adeta bir derya. Başlangıcı psikoloji bilimi için oldukça önemli bir kavram olan bilinçdışıyla yapıyoruz. Bilinçdışı halk arasında bilinçaltı olarak bilinir. Eagleman, Incognito’da bizlere bilinçdışının farklı yönlendirmelerinden bahsetmiş. ”Eş olarak seçtiğiniz kişide biliçndışının örtülü düzeneğinin parmağı olduğunu söyleyemeyiz elbette. Yoksa söyleyebilir miyiz?” diyerek önce içimize ilk şüphe tohumlarını atmış, sonra da neden söyleyebileceğimizi anlatmış. Çevrenize baktığınızda rastladığınız çiftlerin kaçının isimlerinin aynı harfle başladığını görüyorsunuz? Aslı ile Alper, Hatice ile Hüseyin, Ece ile Emre… Sizce bu harf eşleşmelerinin altında anlamlı bir şey yatıyor mu? Bunun sadece bir rastlantı olduğunu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz çünkü 2004’te Florida’da 15 bin evlilik kaydının incelenmesiyle yapılan araştırmada kendi isimlerinin baş harfiyle başlayan kişilerle evlenmeyi tercih edenlerin sayısının rastlantı sayılamayacak bir düzeyin üstünde olduğunu ortaya çıkarmış!
Eagleman bu durumu psikolojide Örtülü Benlikçilik (Implicit Egotism) olarak bilinen olguyla açıklamış. Örtülü Benlikçilik insanların kendi yansımalarını başkalarında bulmayı sevdiği anlamına gelir. Bu durum bilinçdışı bir özsevgidir, yakın ve aşina gelen şeyler karşısında duyduğumuz bir rahatlıktır.

Bu durum markalar için bile önem taşıyor. Araştırmacılar eş seçmeyle ilgili yapılan çalışmayı bir de marka seçme konusunda tekrarlamış. İki hayali çay markasının katılımcılar tarafından lezzet testine tabi tutulduğu bir çalışmada, markalardan birinin ilk üç harfi, katılımcının adındaki harflerden oluşmaktaymış. Örneğin, Tommy adlı katılımcının deneyeceği çaylar Tomeva ve Lauler olarak belirlenmiş. Katılımcılar bu şekilde marka isimleri hazırlanmış çayları denemiş, üzerinde bir süre düşünmüş, dönüp tekrar çayın tadına bakmış fakat her seferinde kendi ismiyle başlayan çayı tercih etmiş! Yani Tommy’ler Tomeva’yı lezzetli bulurken Lauren’ler Lauler’i tercih etmiş. Katılımcılar harf bağlantısının bilinçli olarak farkında değildi, ancak bir çayın diğerinden daha lezzetli olma gibi bir ihtimali de yoktu, çünkü her iki çay da aynı çaydanlıktan doldurulmuştu. Örtülü benlikçilik sadece isim konusunda belirgin değildir. Doğum gününüz, yaşadığınız semt, burçlar, memleket gibi sizi siz yapan birçok şeyi bir başkasında gördüğünüzde onunla elinizde olmadan bir yakınlık kurarsınız.

Reklamlar

Kaygıyı Azaltmak İçin 7 Kısayol

Topluluk önünde konuşma yapacağınız zaman bütün gece uyuyamayanlardan mısınız? Ya da bir toplantıda fikrini söylemeden önce karnına ağrı girenlerden mi? Uçak yolculuğunun düşüncesi bile sizi ürkütmeye yetiyor mu? En ufak tartışmada tir tir titreyip sinir krizleri mi geçiriyorsunuz? Bunların çoğuna cevabınız EVET ise karşınızda 7 adımlık aksiyon planınız. Harekete geçmeye hazır mısınız?

1. Beyninizi Suçlayın
Evet, yanlış duymadınız, beyninizi suçlayın. Çünkü beyninizi suçlamak kendinizi suçlamaktan iyidir. Anksiyete yaratan durumlar karşı koyamadığınız bir dizi kimyasal değişim demektir, bunu üreten mekanizma da beyniniz. Yani kişisel bir zaaf değil! Tüm suç beyninizde, sizde değil!

Aksiyon Planı: Endişe seviyeniz yükseldiğinde ”Benimle ilgili yanlış olan bir şey yok. Endişeli olan ben değilim, beynim” gibi cümleleri sık sık tekrarlayın.

2. Sevdiğiniz Biriyle Fiziksel Temas Kurun
Bu kocaman bir sarılma da olabilir, buz gibi olmuş ellerinizi başka bir elle birleştirmek de. Yapılan birçok çalışma insanların sevdikleriyle fiziksel temas yaşadığında stres seviyelerinin düştüğünü gösteriyor, sarılmaktan korkmayın!

Aksiyon Planı: ”Toplantıya ya da sunuma 5 dakika kala sarılacak kimi bulayım?” diyorsanız, sarılmak istediğiniz kişiye attığınız bir mesaj da benzer şekilde sizi rahatlatacaktır.

3. Diyafram Nefesi’ni Hayatınıza Sokun
Diyafram Nefesi’nin öneminin farkına varın. Bu tekniği öğreten birçok video var. Doğru nefes yöntemiyle zihninizin kısa sürede rahatladığını göreceksiniz.

Aksiyon Planı: Toplantılardan önce derin bir diyafram nefesi alın, rahatlayın.

4. Rahatlatıcı Aktiviteler Yapın
Yoga, reiki ve meditasyon bu aktivitelerin başında geliyor, ancak bunları yapamıyorsanız alternatif yollar da var. Mesela diş fırçalamak! Strese girdiğinizi hissettiğiniz anda gidip dişlerinizi fırçalayın, ortam elverişliyse bağıra çağıra şarkı söyleyin, sevdiğiniz bir şarkıyı açın, ya da örgü örün.

Aksiyon Planı: İş yerinde yanınızda diş fırçası ve macunu bulundurmaya başlayın. Dışarıdaysanız endişe seviyeniz yükseldiğinde bir arkadaşınızı arayın. Mesela asansörde varacağınız kata kadar kıvranmak yerine mesaj yazın!

5. Egzersiz Yapın
Egzersizin yaşam kaliteniz üzerindeki önemini asla küçümsemeyin. Her gün yapacağınız küçük egzersizlerle büyük farklar yaratabilirsiniz.

Aksiyon Planı: Her gün mutlaka 20 dakika yürümeye çalışın.

6. Endişelerinizi ”Heyecan” Olarak Kodlayın
Hayat kodlamalardan ibarettir ve bizim neyi nasıl kodladığımız olaylar karşısında ne hissedeceğimizi belirler. Psikologlar endişe duygusunun ardında aslında heyecanın yattığını söyler. Duygularınızı ayrıştırın. Toplum önünde yapacağınız bir konuşma ”korku” değil ”heyecan” vericidir. O yüzden kendi kendinize ”korkuyorum” demek yerine ”heyecanlıyım” diyin.

Aksiyon Planı: Heyecanlı olduğunuzu dile getirmek heyecanınızı azaltacaktır. Hem kendinize hem çevrenizdekilere bu tür durumlarda şu cümleyi kurmaktan korkmayın: ”ÇOK HEYECANLIYIM”.

7. Liste Yapın
Heyecanlı veya endişeli olmadığınız anlarda zor zamanlarınızda kullanacağınız bir liste yapın. Kendinizi endişenin kucağında bulduğunuz anda da bu listeyi çıkarıp okuyun.

Aksiyon Planı: ”Mükemmel olmak zorunda değilim. Her şey kötü giderse bir sonraki sefer daha iyi olması için çalışırım.”
”Daha önce de heyecanlandım ama başardım, bu sefer de heyecanlıyım ve başaracağım.” Listenizi kişiliğinizi göz önünde bulundurarak bu tarz cümlelerden oluşturun.

Aslında endişe ve kaygı veren durumlar bir yandan rahatsızlık verirken bir yandan hayatta kalmamız için gereklidir. Çünkü beynimizde bu anlarda ”savaş ya da kaç” zilleri çalmaya başlar, bu ikilemi bir tarafı seçerek sonlandırırız. Düşünsenize hep ”sakin kal” sinyaliyle yaşadığımız bir hayat çok tekdüze olmaz mıydı? İnsanoğlunun varlığını sürdürebilmesi için savaşmaya da ihtiyacı var. Bu savaşı da ancak beynimize pratik yaptırarak kazanabiliriz.

Beyninize Hoş Geldiniz!

Beynimizi ne kadar tanıyoruz? Ya da ne kadar tanıdığımızı zannediyoruz? ”Beynimi tanımak istiyorum ama anlamadığım bir sürü terim içinde kendimi bulmak istemiyorum” diyenlerdenseniz şimdi tanıtacağım kitap tam size göre. Yorulmadan, sıkılmadan, çok fazla derinlere de inmeden bu karmaşık yapıyı öğrenmek için, Beyninize Hoş Geldiniz!

NTV Yayınları’ndan çıkan Beyninize Hoş Geldiniz adlı kitap iki sinirbilim uzmanı tarafından kaleme alınmış (Sandra Aamodt & Sam Wang). Bir sinirbilimci için belki çok yüzeysel bilgiler içeriyor olsa da, beyin hakkında bilgi sahibi olmak isteyen ortalama biri için son derece doyurucu bir kaynak. Kitap daha ilk cümlesiyle okuyucuyu kocaman bir merak duygusuyla sarıp içine çekiyor. ”Arabanın anahtarını nereye koyduğumuzu neden unuturuz da araba kullanmayı hiç unutmayız?” 6 bölümden oluşan kitabın sayfalarında gelin birlikte bir yolculuğa çıkalım.

İlk bölüm Beyniniz ve Dünya arasındaki ilişki üzerine. Bölümde anılarımız, unutkanlıklarımız, doğru bildiğimiz yanlışlardan bahsediliyor. Beynin lobları ve işlevleri ile bilgisayarların işleyişi arasında da güzel paralellikler kurulmuş. Gündelik hayatta işinize yarayacak bazı bilgiler de veriliyor. Uzun yolculuklar ve saat farkı olan ülkelere yapılan ziyaretler sonucu maruz kaldığınız jetlag’ı yenmek ya da beyninizi kandırarak kilo vermek istemez misiniz? O zaman Beyniniz ve Dünya bölümü işinize epey yarayacak.

Duyularınızı anlayamadan beyninizi tanıyamazsınız. İşte bu yüzden kitabın ikinci bölümü duyulara ayrılmış. 5 duyuyla ilgili çeşitli ayrıntılara rastlayacağınız bölümde daha önce hiç duymadığınız bir sürü şey öğreneceğinize bahse girerim. Mesela görme engelli insanların daha iyi duyduğunuzu biliyor muydunuz? Ya da kendi kendinizi neden gıdıklayamadığınızı?

Takvimler değiştikçe biz de değişiyoruz. Yüzümüzde yeni kırışıklıklar, yer çekimine karşı koyamayan çeşitli uzuvlar, saçlarda beyazlarla bir de bakmışız ki bambaşka biri olup çıkmışız. Huyumuz suyumuz bile aynı kalmıyor. Peki ya beynimiz? Doğduğumuz andan ölene kadar aynı beyinle mi idare ediyoruz? Üçüncü bölüm bu sorunun cevabını veriyor. Küçük yaştan itibaren beynin nasıl gelişeceği, dil ve beyin arasındaki ilişki gibi merak ettiğimiz konulara odaklanmış bu bölüm. Ayrıca yaşlandıkça beyninizi nasıl koruyabileceğinize dair ipuçları da öğrenebilirsiniz.

Son yıllarda yapılan birçok araştırma insanın rasyonelden çok duygusal bir canlı olduğunu ortaya koydu. Kararlarımızı çoğu zaman beynimizin muhakemeden sorumlu alanıyla değil ilk gelişen duygu kontrol merkeziyle alıyoruz. Dördüncü bölüm bu yüzden benim en çok ilgimi çeken bölüm oldu. Duygularımız bizi nasıl etkiliyor, fobilerimiz, (eğer obsesif değilsek!) ocağı kapatmış mıydım- ütünün fişini çekmiş miydim sorunsallarımız neyden kaynaklanıyor? Mutluluğu nasıl yakalarız? gibi soruların cevabını bulmak eminim birçok kişiyi mutlu edecek 🙂

Duygulardan sonra bir de mantığı masaya yatırmaya ihtiyacımız var tabii. Beşinci bölüm de tam olarak bunu yapmış. İradenin gücü, anılar, unutkanlık gibi konular bu bölümde ele alınmış. Kitabın girişinde araba anahtarıyla ilgili sorulan sorunun cevabı da bu bölümde veriliyor. Ayrıca beyinle ilgili en sevdiğim şeylerden biri olan ”ayna nöronlar” da bu bölümde kendine yer bulmuş. Filmlerde yemek sahnelerini izlerken acıkmanızın tesadüf olmadığını bunu okuyunca göreceksiniz. Kadın ve erkeğin bilişsel ayrımını da anlatan kısımları bu bölümde okuyunca Erkekler Mars’tan Kadınlar Venüs’ten vecizesi daha da anlam kazanacak!

 

Eveeet, beyninizde çıktığımız kısa yolculuğun Altıncı Bölüm’le birlikte sonuna geldik. Uyku problemleriniz ya da herhangi bir bağımlılığınız varsa bu bölüm diğerlerine göre daha çok ilginizi çekecektir. Ama bana kalırsa sahip olduğunuz bu muazzam mekanizmayı biraz olsun anlamak için bu kitabın tamamını okuyun. Hayatınızın daha bir anlamlandığını gördükçe emin olun siz de şaşıracaksınız!